با ما همراه باشید

دیدگاه

حذف سیستم مشارکتی و جایگزینی سیستم  دستوری  در سیاست گذاری منابع آبی(آب های زیرزمینی از شکوه تا افول)

منتشر شده

در

آبهای زیرزمینی از شکوه تا افول
عامل آب و آبیاری یکی از اصلی ترین کلیدهای فهم و درک جامعه روستایی ایران است. نظام آبیاری مجموعه از روابط تولیدی و اجتماعی پیچیده ای در روستاها رقم زده که تا به امروز نیز ادامه دارد. مطالعه تاریخ اجتماعی ایران نشان میدهد که انواع مالکیت تا قبل از اصلاحات ارضی شبکه پیچیده ای از روابط ایجاد کرده و تفاوتهای زیادی در عرف با هم داشتند، اما در همه این روابط « آب» محور وفاق اجتماعی و سازگاری مردم بوده و آنها با آب پیوند عاطفی و اجتماعی داشتند که آنها را برای ادامه حیات دور هم جمع کرده و با مشارکت جمعی مبتنی بر آب روزگار می گذراندند.
سیستم بنه یکی از قابل توجه ترین این وفاق اجتماعی و مشارکت اقتصادی بود. بنه یک نوع سازگاری با اقلیم و کم آبی در شرایط سخت فلات کم آب ایران بود ه و بیشتر در شرق ایران گسترش داشت.
مثلا سیستم بنه مبتنی بر مشارکت، همکاری و تنیدگی فرهنگی و خویشاوندی بود و سازگاری با کم آبی ایجاب می کرد که چنین سازماندهی شکل گیرد. چرا که نظام آبیاری طوری بود که به دلیل عدم دسترسی به فناوری هایی که آب را را راحت به مزارع برساند یا قنات را لایه روبی کند ، همه باید مشارکت می کردند تا آب رسانی معیشتشان را تامین کند. بنه نیز قواعد و سلسله مراتب خود را داشت با این که در آن تقسیم کار و منافع عادلانه نبود، اما همه افراد تحت بنه حتی ضعیف ترین ها نیز تحت حمایت بوده و بنه یک تامین اجتماعی و اقتصادی برای افراد داشت که بعد از اصلاحات ارضی به دلیل خودمحوری و گسست روابط و شبکه های ارتباطی از دست رفت.
از 1326 تا 1336 کم کم دریلهای چاه کنی و ماشین آلات مختلف بدون تشریفات گمرکی تحت عنوان فناوری وارد ایران شد. این ابزار ابتدا برای دهقانان ایرانی جذاب نبود و از آن استقبال نشد اما کم کم جای خود را باز کرد. نکته مهم و قابل توجه و تامل این است که ورود فناوری آب مانند بقیه فناوری ها در ایران با مساله تاخر فرهنگی روبرو شد. تاخر فرهنگی یعنی ورود تکنولوژی بدون آمادگی جامعه برای پذیرش آن. این مساله باعث شد که کل آینده آبهای زیرزمینی در ایران به خطر بیفتد.
با کشف این مساله که با دریلهای چاه کنی و پمپهای آب به راحتی می توان به آبهای زیر زمینی دست یافت موجب شد که قداست و ارزش آب کمرنگ شده و آب که پیش از این با فرهنگ و جامعه رابطه و پیوند محکم و مسئولانه ای داشت کم کم گسسته شود و موجب تغییر نگرش «مشارکتی» به «هرکسی برای خود» شده و آب و آبیاری که امر اجتماعی و فرهنگی مبتنی بر مشارکت و مسئولیت پذیری و کنشی برای منافع جمعی بود، به امری فردی و سودجویی فردی تبدیل و پیوند محکم و مسئولانه آب و مردم گسسته شد.
از همین زمان امور آب از دست جامعه محلی و خردجمعی حاکم بر آن خارج شده و به دست دولت و مدیریت انحصاری مهندسان افتاد. در نتیجه رویکرد اجتماعی آب حذف و ارتباط انسانی آن با جامعه نادیده گرفته شد. سلطه نگرش سازه سازان بر نگرشهای اجتماعی نیر غلبه کرده و سیستم های اجتماعی و وفاق مبتنی بر آب فروپاشیده و فراموش شدند.
به دلیل یک بعدی شدن مدیریت آب و حذف مشارکت مردم و سوادآبی از نظام حکمرانی آب نه تنها بهره برداران بی سواد و کم سواد؛ بلکه حتی نظریه پردازان اقتصادی و سیاستمداران هم پنداشتند که منابع آب نامحدود است و از این رو علاوه بر نفوذ نگرشهای غلط درباره آبهای زیرزمینی؛ تدوین قوانین جدید نیز تحت تاثیر تکنولوژی جدید قرار گرفت. سیاستگذاران با این نگرش کاملا اشتباه بار توسعه کشور را بر دوش ناتوان کشاورزی و منابع محدود آب کشور نیمه خشک ایران گذاشته و به برداشت بیشتر تشویق می نمودند. در مجموع این عوامل موجب شد که بیش از پیش پیوند اجتماعی و فرهنگی میان مردم و آب را قطع گردد.
در سیاستگذاری جدید سیستم مشارکتی کاملا حذف و سیستم دستوری جایگزین شد. سدسازی سیاست اصلی و ابخوانها و آب‌های زیرزمینی به حاشیه رانده شد. این سیاست و پیامدهای آن تا کنون ادامه داشته وضعیت آبخوانها و آب‌های زیرزمینی به وضعیت بحرانی رسیده است. با این حال هنوز سدسازی سیاست اصلی حکمرانی آب است و آب‌های زیرزمینی همچنان در حاشیه مانده، هرچند در آینده ای نچندان دور همه مردمی که در تصمیم‌گیری‌های فاجعه بار مداخله ای نداشته اند نیز با فجایع ناشی از آن از جمله تنش آبی فراگیر و فرونشست زمین دست و پنجه نرم خواهند کرد./ مهتا بذرافکن

🆔 @RuralWomenIssues 👩‍🌾

ادامه مطلب
تبلیغات
برای افزودن دیدگاه کلیک کنید

یک پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دیدگاه

روز جهانی آب

منتشر شده

در

توسط

پیام های کلیدی روز جهانی آب

💧آب هم می تواند صلح ایجاد کند هم جرقه درگیری باشد. هنگامی که آب کمیاب یا آلوده است، یا زمانی که مردم برای دسترسی به آن تلاش می کنند، تنش ها بر سر آب می تواند افزایش یابد. با همکاری در زمینه آب، ما می توانیم نیازهای آبی همه را متعادل کنیم و به ثبات جهان کمک کنیم.

💧رفاه و آرامش به آب متکی است. همانطور که کشورها در حال تلاش برای مقابله با تاثیرات تغییرات اقلیمی، مهاجرت دسته جمعی و ناآرامی های سیاسی هستند، باید همکاری آب را در مرکز برنامه های خود قرار دهند.

💧آب می تواند ما را از بحران خارج کند. ما می‌توانیم با اتحاد حول محور آب، استفاده منصفانه و پایدار از آب، هماهنگی بین جوامع و کشورها را از کنوانسیون‌های سازمان ملل در سطح بین‌المللی تا اقدامات در سطح محلی تقویت کنیم.

@ENVNEW

منبع: سازمان ملل

ادامه مطلب

دیدگاه

انسان بود که محیط زیست را تخریب کرد( برای روز ملی آب،۱۳ اسفند)

منتشر شده

در

توسط

شاید کمتر کسی بداند روز ۱۳ اسفند ماه هر سال به نام روز ملی آب نامگذاری شده است؛ شعار این روز هم “ریاضت آبی، مشارکت همگانی، شتاب در تغییر” اعلام شده است.
به گزارش ایرنا مناسبت های تقویمی، بهانه و فرصتی هستند تا توجه عموم و نخبگان را به اهمیت روزهای نامگذاری شده برای آن جلب کنند و اما “آب” نیز در جهان و ایران، یکی از این موضوعاتی است که دست مایه تعریف روز و حتی هفته برای گسترش آموزش ها و توجه ها به این موضوع مهم می شود.
روز ملی آب (۱۳ اسفندماه) بستر مناسبی است تا رسانه ها، سازمان ها، دستگاه های آموزشی و همه ظرفیت های کشور برای یادآوری نقش بی نظیر آب در زندگی ما، وارد میدان شوند؛ نکته آنکه روز ملی آب در تقویم جمهوری اسلامی، کمتر شناخته شده است که شاید یکی از دلایل آن نزدیک بودن آن به ایام پایان سال و شاید هم تبلیغات ضعیف متولیان این حوزه بوده است؛ مگر مهم‌تر از سرمایه بزرگی چون آب هم در زندگی بشری وجود دارد؟

آب محور توسعه است و اگر نباشد پس توسعه ای هم در کار نیست؛ بنابراین امر توسعه را بدون توسعه بهره برداری از منابع آب تقریبا ناممکن می دانیم؛ امروز در سراسر جهان مشاهده می شود که رودخانه ها، آبخوان ها، جنگل ها، کوه ها و دشت ها در اثر این توسعه بی هوا و ناپایدار به شدت آسیب پذیر شده اند.

واقعیت این است که ما در یک سیستم تعاملی میان طبیعت و انسان زندگی میکنیم که در این سیستم، تغییرات در یک المان به طور حتم باعث ایجاد تغییر در بقیه سیستم می‌شود؛ اختیار انسان به طور مداوم بنیان‌های طبیعی جامعه را دگرگون می‌کند و در عوض وضعیت زندگی بشری دگرگون میشود؛ بنابراین نمی‌توان با طبیعت به عنوان یک پس زمینه زندگی بشری برخورد کرد

انسان بود که محیط زیست را تخریب کرد، مسیر طبیعی رودخانه‌ها را تغییر داد، سد ساخت، آبهای زیرزمینی را تخلیه کرد و از راه‌های دیگر به دستکاری مداوم طبیعت پرداخت که اغلب با نتایج ناخواسته و مخرب همراه بودند؛ از فرسایش خاک گرفته تا بحران آب؛ از آلودگیهای کشنده تا ایجاد زمینه های زیست محیطی برای تولید و حیات میکروارگانیسم‌های مولد بیماری که در واقع منجر به ظهور پاندمی‌های مهلکی مانند کووید ۱۹ شد.

به این ترتیب برای جا افتادن روز ملی آب باید به سراغ سازمان‌های مردم نهاد رفت و آنها را برای مشارکت در برنامه‌های این روز بسیج و تقویت کرد؛ نفوذ این گونه تشکیلات به لحاظ مردمی و محله محور بودن آنها و ترکیب اعضای‌شان که عموما از جوان‌های پر انرژی هستند، زیاد است و تاثیر خوبی دارند.
وی با بیان اینکه فعال سازی فضای مجازی و تولید محتواهایی اثر بخش و هشدار دهنده و انتشار آنها در گروه‌ها نیز می‌تواند کارساز باشد، اگر بتوان با آثار ارزشمند به درون خانواده‌ها نفوذ کرده و مادران و فرزندان را به مصرف صحیح و بهینه آب تشویق و ترغیب کنیم و با این فرهنگ‌سازی به افق‌های دور نگاه کنیم، می توان امید به تغییر داشت
یزد-خبرگزاری ایرنا

ادامه مطلب

دیدگاه

زندگی در تر سالی یعنی باختن زندگی(پوشش برفی ایران در ۹ اسفند ۲۳٪بیشتر از مدت مشابه)

منتشر شده

در

توسط

پوشش برفی ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۲، ۲۳درصد بیشتر از مدت مشابه در میانگین درازمدت کشور! 🟢📚 @darvishnameh1️⃣ مطابق داده‌های شرکت مدیریت منابع آب ایران و بررسی تصاویر ماهواره‌ای، بخشی از ایران که در این نقشه با رنگ آبی مشخص شده، بیش از ۵۵ میلیون هکتار وسعت دارد. این مقدار حدود ۳۸.۵ میلیون هکتار بیشتر از پوشش برف در مدت زمان مشابه در طول میانگین درازمدت است و حجم اب معادل برف در این گستره به ۱۷میلیاردمتر مکعب، دوبرابر نیاز آب شرب و مصارف بهداشتی ایرانیان در سال می‌رسد.2️⃣ این بهترین رخداد برای طبیعت خشک و تشنه ایران است، اما نباید تصور کنیم که اینک می‌توان به احیای دریاچه ارومیه، بختگان، هورالعظیم، گاوخونی و جازموریان امیدوار بود!3️⃣ متاسفانه نظام اقتصادی حاکم بر ایران به شدت کوته‌نظر و آینده‌ستیز است و هیچ ارزشی برای پایداری در تاب‌آوری قایل نیست. بنابراین، همانگونه که در سال آبی گذشته که حوضه آبخیز زاینده‌رود یک بارش رویایی را تجریه کرد، اما گاوخونی احیا نشد، امسال هم نمی‌توان امیدی به احیای اغلب تالاب‌ها و دریاچه‌های کشور داشت، چون این آب‌ها به بخش کشاورزی و صنعت پیش‌فروش شده و افتخار دولت‌ها این است که توانسته‌اند صادرات بخش کشاورری – یعنی صادرات آب – به خارج از کشور را ۱۲برابر افزایش دهند! چگونه ممکن است کشوری که مقام دوم فرونشست زمین در جهان را دارد، همچنان با افتخار اجازه دهد تا خون اندامش – منابع آب شیرین راهبردی‌اش – به خارج صادر شود به نام صادرات کشاورزی و لبنیات و …؟ مگر نمی‌بیند که ۵۰ هزار کیلومتر مربع از خاک ایران، فرونشستی بیش از ۲ سانتی‌متر در سال را تجربه کرده و عملاً از حیز انتفاع تا هزاران سال آینده ساقط شده‌اند؟4️⃣ راه نجات آن است که نظام تدبیر کشور به ناتدبیری‌ها پایان داده با انتخاب اقتصادی که آب‌محور نباشد، بکوشد تا در هر شرایطی پس از حق شرب و مصارف بهداشتی و پیش از کشاورزی و صنعت، حقابه محیط‌زیست به میزان دست‌کم ۴۰ میلیارد متر مکعب در سال پرداخت شود. تصویب و ابلاغ سند امنیت غذایی در اردیبهشت سال ۱۴۰۲ و قبول کاهش در مصرف آب در بخش کشاورزی به میزان ۳۰ میلیارد مترمکعب تا افق ۱۴۱۱، یگانه نشانه امیدبخشِ بازگشت تدبیر به نظام ناتدبیرِ کنونی است. مردم و رسانه‌ها باید با هشیاری، شجاعت و هوشمندی اجرای دقیق سند امنیت غذایی را که توسط رییس‌جمهور ابلاغ شده است، بخواهند.5️⃣ یادمان باشد: تا زمانی که فکر کنیم در ترسالی‌ها می‌توان زندگی کرد، زندگی را باخته‌ایم. نگاه کنیم به امارات متحده عربی که ارزش تجارت غیرنفتی‌اش در سال ۲۰۲۳ به ۹۵۳ میلیارد دلار رسید.#نه_به_اقتصادی_آب_محور#سند_امنیت_غذایی#محمد_درویش

ادامه مطلب

اخبار جمعیت