دیدگاه
گام نخست کارآمدسازی و پایداری مدیریت پسماند در کشور
منتشر شده
6 سال پیشدر

سید امین صدرنژاد
پس از پنج سال تلاش و پیگیری های اتحادیه صنایع بازیافت ایران، معافیت مالیاتی صنعت بازیافت به عنوان گام نخست کارآمدسازی و پایداری مدیریت پسماند در کشور، تبدیل به قانون شد. مطابق ماده ۵ قانون کمک به ساماندهی پسماندها، مالیات مستقیم کلیه فعالیت های مرتبط با مدیریت اجرائی پسماند، شامل تفکیک از مبدا، جمع آوری، پردازش، بازیافت، تولید انرژی و دفع با نرخ صفر محاسبه می شود.نگرش و تصور عمومی در کشور ما از محیط زیست، محیط طبیعی یا Nature است. این نگرش سطحی، بن مایه سازمان حفاظت محیط زیست بوده و هست و با وجود معاونت هایی مانند محیط زیست انسانی، ناکارآمدی و بی اثر بودن رویکردها، تصمیم ها و برنامه های این سازمان در حفاظت از محیط زیست کشور به روشنی مشاهده می شود.به بیان دیگر، اگر در بستر زمان به تصمیم ها و راه حل های سازمان حفاظت محیط زیست در برابر مشکلات محیط زیستی بنگریم، به یک روند می رسیم: رویداد ناگواری پیش آمده که در حال ضربه زدن به محیط زیست کشور است. محیط زیست یا Environment ظرفی است که هستی و تمام سیستم های درون آن، از جمله اقتصاد و اجتماع را دربر گرفته و حفاظت از آن، نگاهی جامع، بلندمدت، پویا و خلاق را در بستر حکمرانی خوب می طلبد. بر همین پایه است که از ۱۷ هدف توسعه پایدار، فقط سه هدف آن معطوف به محیط طبیعی است و بقیه اهداف ماهیت های اقتصادی و اجتماعی دارند.«زباله طلای کثیف است»؛ کلیشه ای با قدمت ده ها ساله که خاص کشور ماست و اگر آن را به زبان های دیگر در فضای مجازی جست وجو کنیم، هیچ نخواهیم یافت! بر پایه همین کلیشه، درک و باور غلطی از مدیریت پسماند شکل گرفته که «بازیافت راه پولدار شدن است» و «هزینه مدیریت پسماند به راحتی از فروش زباله به دست می آید».حال آنکه زباله یا پسماند اصلا طلا نیست و فروش جزء ارزشمند آن نیز به هیچ عنوان و در هیچ کجای جهان قابلیت پایدارسازی فرایند مدیریت پسماند را نداشته و ندارد؛ مگر آنکه قیمت فروش پسماند ارزشمند در عرضه آن قدر بالا برود تا به کالای نو برسد و اصلا بازیافت آن برای بخش تقاضا غیراقتصادی شود! در کشورهای توسعه یافته، پسماند ارزشمند با مشارکت و مسئولیت اجتماعی شهروندان تفکیک شده و به صورت مجانی در اختیار کارخانه های بازیافت قرار می گیرد. در واقع، مشارکت شهروندی هزینه های مدیریت پسماند را کاهش و کیفیت کل فرایندها را بالا می برد. سایر هزینه های مدیریت پسماند نیز از مالیات تامین می شود.در ایران، در سال ۱۳۸۳، با تدوین اولین قانون مدیریت پسماند کشور در سازمان حفاظت محیط زیست و تصویب آن، پسماند به عنوان یک مسئله پذیرفته شد؛ هرچند در این قانون جای خالی شاخص های حکمرانی خوب و اقتصاد مدیریت پسماند مشاهده می شود.مطابق قانون دوم ترمودینامیک، روند کلی تغییرات در جهان هستی، به سوی کاهش کیفیت است و تبدیل ماده یا انرژی از کیفیت پایین به بالا، مستلزم صرف هزینه خواهد بود. بر همین اساس، از آنجا که هیچ کالایی پس از مصرف، کیفیت و مطلوبیت اولیه خود را ندارد، مدیریت پسماند از اساس امری هزینه بر است.زنجیره مدیریت پسماند شامل کاهش تولید پسماند، تفکیک از مبدا، جمع آوری، پردازش، بازیافت، بازیابی و دفن است که دو فرایند نخست اساسا ماهیت فرهنگی- اجتماعی دارند و پنج فرایند بعدی دارای ماهیت های تولیدی و خدماتی هستند. بنابراین بخش اعظم هزینه های بنگاه های فعال در مدیریت پسماند، نه از فروش کالا، بلکه از فروش خدمات جبران می شوند. این رقم در قالب دریافت هزینه بازیافت کالا، تعرفه پسماند ورودی به سایت، هزینه جمع آوری پسماند و… تعریف و گاه از ۶۵ درصد کل درآمد بنگاه های اقتصادی را شامل می شود.اما در ایران، اولا نهاد حاکمیت تمایلی به مشارکت دادن شهروندان در تصمیم گیری ها و مدیریت جامعه و به تبع آن مدیریت پسماند ندارد. ثانیا به دلیل ناکارآمدی های ساختاری، هزینه ها و اتلاف منابع در مدیریت پسماند آن قدر بالاست که گاه تا ۹۰ درصد منابع مربوط به مدیریت پسماند در کلان شهرها در بخش جمع آوری هدر می رود! امروزه در کشورهای توسعه یافته، علاوه بر معافیت های مالیاتی فعالیت های مرتبط با مدیریت پسماند، سیاست گذاران از چارچوب های «امتداد مسئولیت تولیدکننده یا EPR» پیروی می کنند. در این چارچوب ها، هزینه بازیافت هر کالا در لحظه تولید از تولیدکننده اولیه اخذ شده و هنگام بازیافت به بازیافت کننده آن کالا پرداخت می شود. این چارچوب نه تنها مصرف کننده را به ایفای نقش خود در فرایند مدیریت پسماند برمی انگیزد، بلکه با افزایش قیمت کالای نو، ایجاد تمایل و گاه اجبار برای خرید کالای بازیافتی و حمایت از بازیافت کننده در برابر تولیدکننده اولیه، فضای بازار را رقابتی و پایدار می کند. EPR بر پایه رقابت پذیری، مسئولیت اجتماعی و اقتصاد چرخشی استوار است.دخالت در بازار و افزودن تعرفه به کالای نو و اختصاص آن به بازیافت کننده نیز دقیقا مشابه مکانیسمی است که در بیشتر کشورها، از جمله کشور ما، به صورت اختصاص مشوق و سوبسید به انرژی های نو و وضع جریمه بر آلاینده های گلخانه ای، برای رشد و رقابت پذیری راهکارهای دوستدار محیط زیست اجرا شده است.ناکارآمدی و ناپایداری مدیریت پسماند در کشور، ریشه در ذهنیت بنگاه داری و بخشی نگری نهادها و تصمیم گیران حاکمیتی، بی توجهی به جایگاه شهروندان در مدیریت جامعه و درک نادرست از مناسبات اقتصادی و ماهیت اجتماعی فرایندهایی مانند مدیریت پسماند دارد.بر همین اساس، از سال ۱۳۹۴، این اتحادیه کنش بر قانع کردن حاکمیت برای وضع معافیت های مالیاتی و اختصاص هزینه بازیافت به بازیافت کنندگان کالاها را آغاز کرد که پس از بالا و پایین های بسیار، تبدیل به لایحه کمک به ساماندهی پسماندها شد و با بخشی نگری و شعبده بازی برخی نهادهای حاکمیتی، از جمله سازمان شهرداری ها و در انفعال محض سازمان حفاظت محیط زیست، در نهایت فقط معافیت های مالیاتی ماده ۵ این قانون برای فعالان مدیریت پسماند محقق شد (پیش تر در همین خصوص در ۲۶ تیر، ۵ مرداد و ۲۸ مهر سال گذشته در همین صفحه نوشته ام).ماده ۵ قانون کمک به ساماندهی پسماندها، بدون اعمال تبعیض میان فعالان حوزه مدیریت پسماند، بهانه را برای عدم شفافیت فعالان فاقد مجوز در این حوزه سلب کرده و زمینه ساز اعمال نظارت های قانونی بر فعالیت ایشان خواهد شد. همچنین با رقابت پذیرکردن صنعت بازیافت در ایران با رقبای خارجی، می تواند به جذب سرمایه و ایجاد مشاغل سبز در این صنعت بینجامد.در پایان می توان گفت معافیت های مالیاتی، گام نخست کارآمدسازی و پایداری مدیریت پسماند در کشور است؛ اما هنوز راه درازی پیش رو است که گذر از آن افزایش کیفیت فرایندهای تصمیم گیری و حکمرانی، مشارکت دادن شهروندان در مدیریت جامعه، عبور از نگرش سطحی و بخشی و بنگاهی در برابر منافع ملی و برقراری دیالوگ میان نهاد حاکمیت و نهاد شهروندان را می طلبد.
” برگرفته از روزنامه شرق”

شاید دوست داشته باشید

به همین دلیل در سالهای اخیر برخی سراغ یک گزینه پایدارتر رفتهاند که مکعب های کوچک براق فولادی هستند. این قطعات ضدزنگ نه تنها زیبایی نوشیدنیها را افزایش میدهند، بلکه سریعتر سرد میشوند و یخ میزنند.
سینیهای یخ سیلیکونی نیز یک جایگزین خوب محسوب میشوند که بسیاری آن را سالمتر و کار با آنها را آسانتر میدانند.
۴- انتخابی بد به نام لیوانهای کاغذی
اگرچه گمان میرود که لیوانهای کاغذی با محیط زیست سازگارتر هستند، اما آنها نیز منجر به تولید آلودگیهای پلاستیکی میشوند.
در واقع برای جلوگیری از نشت آب از این لیوانها، آنها به لایهای از درزگیر نیاز دارند که معمولاً از ۱۰ درصد پلی اتیلن با چگالی بالا یا اچدیپیای (HDPE) تشکیل شده است.
بازیافت لیوانهای کاغذی نیز به دلیل ضرورت جداسازی لایه HDPE از کاغذ مشکل است و این فرآیند را پیچیده میکند.
همچنین استفاده از لیوانهای کاغذی برای نوشیدنیهای گرم میتواند منجر به آزاد شدن مواد شیمیایی مختلف شود. در مطالعهای در سال ۲۰۲۱ میلادی مشخص شد که این لیوانها میتوانند مواد خطرناکی مانند فلوراید، کلرید، سولفات و نیترات را آزاد کنند.
برای حل این مشکل، میتوان از یک فلاسک فولادی ضد زنگ استفاده کرد که نه تنها برای محیط زیست مفید است بلکه خطر تولید ریزپلاستیکها را نیز کاهش میدهد.
۵- چایهای کیسهای
چایهای کیسهای هم میتوانند میکروپلاستیکها را وارد دمنوش صبحگاهی شما کنند؛ زیرا بسیاری از این کیسههای چای با پلاستیک پلی پروپیلن ساخته میشوند و حتی چای کاغذی کیسهای نیز میتواند حاوی رگههایی از پلاستیک باشد.
تحقیقات منتشر شده در سال ۲۰۲۳ میلادی توسط دانشگاه علوم بهداشت داو (Dow) در پاکستان ، نشان داد که چگونه آب داغ مورد استفاده برای دم کردن چای میتواند میلیونها ریزپلاستیک را از این کیسهها آزاد کند. بر اساس این تحقیقات، یک فنجان چای کیسهای میتواند حاوی ۳.۱ میلیارد نانوپلاستیک باشد.
چای کیسهای ممکن است حاوی مواد مضر دیگری از جمله ترکیبات فلوئور، آرسنیک، نمکهای رادیوم، آلومینیوم، مس، سرب، جیوه، کادمیوم، باریم و نیترات نیز باشد.
به همین دلیل است که مصرف چای فله آنهم در یک قوری چدنی یا سفالی و با یک صافی فلزی توصیه میشود. برخی نیز استفاده از کیسههای چای پنبهای یا صاف کردن چای به کمک یک کتان ارگانیک را توصیه می کنند.
با این ابتکارات کوچک، آشپزخانه شما کمتر در معرض خطر به میکروپلاستیکها قرار خواهد گرفت.
منبع: یورو نیوز

ردپای کربن سالانه 2 میلیارد ریشتراش پلاستیکی یکبار مصرف دورریخته شده!
در سال 1990 #آژانس_حفاظت_محیط_زیست ایالات متحده در مورد تأثیرات زیستمحیطی تیغهای یکبار مصرف، تخمین زد که آمریکاییها سالانه بیش از 2 میلیارد تیغ یکبار مصرف را دور میریزند.
این تخمین برای تقریبا 34 سال پیش بود.
از زمان انتشار مقاله این آژانس، نه EPA و نه شرکتهای بزرگ تولید ریشتراش یکبار مصرف این دادها را به روز نکردهاند. EPA در سال 2019 اعلامردپای کربن سالانه 2 میلیارد ریشتراش پلاستیکی یکبار مصرف دورریخته شده!
در سال 1990 #آژانس_حفاظت_محیط_زیست ایالات متحده در مورد تأثیرات زیستمحیطی تیغهای یکبار مصرف، تخمین زد که آمریکاییها سالانه بیش از 2 میلیارد تیغ یکبار مصرف را دور میریزند.
این تخمین برای تقریبا 34 سال پیش بود.
از زمان انتشار مقاله این آژانس، نه EPA و نه شرکتهای بزرگ تولید ریشتراش یکبار مصرف این دادها را به روز نکردهاند. EPA در سال 2019 اعلام کرد که پیگیری این دادهها را متوقف کرده و برنامهای برای بهروزرسانی آنها ندارد.
تخمینها می گویند در سال 2020 بیش از 158 میلیون آمریکایی از تیغهای یکبار مصرف روزانه استفاده کردند. پیشبینی میشود که این تخمین به 160.1 میلیون آمریکایی افزایش یابد که برای نیازهای نظافت روزانه خود به تیغهای یکبار مصرف نیاز دارند.
چرا هیچ داده قابل تایید و به روز منظمی در مورد ردپای کربن تیغهای یکبار مصرف وجود ندارد؟
آنچه مشخص است این است که این صنعت فوقالعاده سودآور است. در سال 2019 ارزش صنعت تیغ یکبار مصرف جهانی بیش از 3.3 میلیارد دلار برآورد شد. و پیشبینی میشود که این ارزش تا سال 2027 به بیش از 4.3 میلیارد دلار افزایش یابد.
اما، فقط به این دلیل که هیچ اطلاعات رسمی وجود ندارد، به این معنی نیست که ما نمیتوانیم ردپای تقریبی کربن ریش تراشهای یکبار مصرف را تخمین بزنیم.
با استفاده از معیارهای بسیار ابتدایی در مورد مدت زمانی که میتوانید از تیغهای یکبارمصرف استفاده کنید، تعداد دفعات استفاده از آنها و تعداد دفعات اصلاح، میتوانیم تخمین بزنیم که میانگین استفاده سالانه حدود 16 پوند دیاکسید کربن تولید میکند.
بر اساس گزارش وبسایت 8billiontrees، یک تیغ پلاستیکی یکبار مصرف و غیر قابل بازیافت معمولا 43 گرم یا 0.095 پوند دیاکسیدکربن در هر بار استفاده ایجاد میکند.
اگرچه اکثر مصرفکنندگان از ریشتراشهای پلاستیکی یکبار مصرف به عنوان یک محصول یکبار مصرف استفاده میکنند، اکثر شرکتهای تولیدکننده ریشتراش یکبار مصرف ادعا میکنند که میتوان تا 10 بار هم از این تیغهها استفاده کرد.
بنابراین، اگر از یک تیغ پلاستیکی یکبار مصرف حداقل 10 بار قبل از دور انداختن آن استفاده کنید، سالانه حداقل 2.5 پوند ردپای کربن تولید خواهید کرد.
با این حال، اگر هنگام اصلاح از آب داغ استفاده میکنید، ردپای کربنی بیش از 13.5 پوند ایجاد میکند.
بنابراین، اگر از یک تیغ پلاستیکی یکبار مصرف حداقل 10 بار در هر خرید همراه با آب گرم استفاده کنید، میزان کربن سالانه شما حداقل 16 پوند است. با این حال همه این موارد تخمین است.
هیچ کس به طور قطع نمیداند ردپای کربن دقیق تیغهای یکبار مصرف چقدر است و تعداد دقیق آن احتمالا شگفتانگیز باشد. بر اساس برخی معیارها، مصرفکننده معمولی تنها 40 درصد از چرخه عمر ردپای کربن یک محصول ریشتراش یکبار مصرف را از طریق مصرف تولید میکند.
به عبارت دیگر، بیش از 60 درصد از ردپای کربن چرخه زندگی که برای تولید و ارسال تیغ ایجاد میشود، مدتها قبل از خرید مصرفکننده ایجاد شده است.
راههایی برای برونیابی چنین اطلاعاتی وجود دارد، زیرا اجزای اصلی در یک محصول ریشتراش یکبارمصرف فلز و در درجه بالاتر پلاستیک هستند.
بر اساس دادههای عمومی، بهطور کلی در تمام کره زمین، از طریق تولید #پلاستیک در هر سال، 1.8 میلیارد تن #ردپای_کربن تولید میکند؛ و این تخمین، تمام پلاستیکهای موجود در #محیط_زیست را که صدها یا هزاران سال طول میکشد تا به طور طبیعی تجزیه شوند، بهحساب نمیآورد.
سالانه بیش از 2 میلیارد تن محصولات فولادی، فلزی و آلیاژی در سطح جهان تولید میشود که مسئول بیش از 40 درصد گازهای گلخانهای سالانه حاصل از صنعتی شدن جهان است.
از آنجایی که هم فولاد و هم پلاستیک اجزای اصلی در محصولات ریشتراش پلاستیکی یکبار مصرف هستند، منطقی است که حدس بزنیم که ردپای کربن ریشتراشهای یکبارمصرف احتمالاً بسیار بیشتر از آن چیزی است محاسبه شده است.
منبع:
https://8billiontrees.com/carbon-offsets-credits/carbon-footprint-of-disposable-razors/
#فاطمه_لطفی
#روزنامه_سفر_میمنت
https://t.me/RoznamehSafareMeimanat کرد که پیگیری این دادهها را متوقف کرده و برنامهای برای بهروزرسانی آنها ندارد.
تخمینها می گویند در سال 2020 بیش از 158 میلیون آمریکایی از تیغهای یکبار مصرف روزانه استفاده کردند. پیشبینی میشود که این تخمین به 160.1 میلیون آمریکایی افزایش یابد که برای نیازهای نظافت روزانه خود به تیغهای یکبار مصرف نیاز دارند.
چرا هیچ داده قابل تایید و به روز منظمی در مورد ردپای کربن تیغهای یکبار مصرف وجود ندارد؟
آنچه مشخص است این است که این صنعت فوقالعاده سودآور است. در سال 2019 ارزش صنعت تیغ یکبار مصرف جهانی بیش از 3.3 میلیارد دلار برآورد شد. و پیشبینی میشود که این ارزش تا سال 2027 به بیش از 4.3 میلیارد دلار افزایش یابد.
اما، فقط به این دلیل که هیچ اطلاعات رسمی وجود ندارد، به این معنی نیست که ما نمیتوانیم ردپای تقریبی کربن ریش تراشهای یکبار مصرف را تخمین بزنیم.
با استفاده از معیارهای بسیار ابتدایی در مورد مدت زمانی که میتوانید از تیغهای یکبارمصرف استفاده کنید، تعداد دفعات استفاده از آنها و تعداد دفعات اصلاح، میتوانیم تخمین بزنیم که میانگین استفاده سالانه حدود 16 پوند دیاکسید کربن تولید میکند.
بر اساس گزارش وبسایت 8billiontrees، یک تیغ پلاستیکی یکبار مصرف و غیر قابل بازیافت معمولا 43 گرم یا 0.095 پوند دیاکسیدکربن در هر بار استفاده ایجاد میکند.
اگرچه اکثر مصرفکنندگان از ریشتراشهای پلاستیکی یکبار مصرف به عنوان یک محصول یکبار مصرف استفاده میکنند، اکثر شرکتهای تولیدکننده ریشتراش یکبار مصرف ادعا میکنند که میتوان تا 10 بار هم از این تیغهها استفاده کرد.
بنابراین، اگر از یک تیغ پلاستیکی یکبار مصرف حداقل 10 بار قبل از دور انداختن آن استفاده کنید، سالانه حداقل 2.5 پوند ردپای کربن تولید خواهید کرد.
با این حال، اگر هنگام اصلاح از آب داغ استفاده میکنید، ردپای کربنی بیش از 13.5 پوند ایجاد میکند.
بنابراین، اگر از یک تیغ پلاستیکی یکبار مصرف حداقل 10 بار در هر خرید همراه با آب گرم استفاده کنید، میزان کربن سالانه شما حداقل 16 پوند است. با این حال همه این موارد تخمین است.
هیچ کس به طور قطع نمیداند ردپای کربن دقیق تیغهای یکبار مصرف چقدر است و تعداد دقیق آن احتمالا شگفتانگیز باشد. بر اساس برخی معیارها، مصرفکننده معمولی تنها 40 درصد از چرخه عمر ردپای کربن یک محصول ریشتراش یکبار مصرف را از طریق مصرف تولید میکند.
به عبارت دیگر، بیش از 60 درصد از ردپای کربن چرخه زندگی که برای تولید و ارسال تیغ ایجاد میشود، مدتها قبل از خرید مصرفکننده ایجاد شده است.
راههایی برای برونیابی چنین اطلاعاتی وجود دارد، زیرا اجزای اصلی در یک محصول ریشتراش یکبارمصرف فلز و در درجه بالاتر پلاستیک هستند.
بر اساس دادههای عمومی، بهطور کلی در تمام کره زمین، از طریق تولید #پلاستیک در هر سال، 1.8 میلیارد تن #ردپای_کربن تولید میکند؛ و این تخمین، تمام پلاستیکهای موجود در #محیط_زیست را که صدها یا هزاران سال طول میکشد تا به طور طبیعی تجزیه شوند، بهحساب نمیآورد.
سالانه بیش از 2 میلیارد تن محصولات فولادی، فلزی و آلیاژی در سطح جهان تولید میشود که مسئول بیش از 40 درصد گازهای گلخانهای سالانه حاصل از صنعتی شدن جهان است.
از آنجایی که هم فولاد و هم پلاستیک اجزای اصلی در محصولات ریشتراش پلاستیکی یکبار مصرف هستند، منطقی است که حدس بزنیم که ردپای کربن ریشتراشهای یکبارمصرف احتمالاً بسیار بیشتر از آن چیزی است محاسبه شده است.
منبع:
https://8billiontrees.com/carbon-offsets-credits/carbon-footprint-of-disposable-razors/
#فاطمه_لطفی
#روزنامه_سفر_میمنت
https://t.me/RoznamehSafareMeimanat

پیام های کلیدی روز جهانی آب
💧آب هم می تواند صلح ایجاد کند هم جرقه درگیری باشد. هنگامی که آب کمیاب یا آلوده است، یا زمانی که مردم برای دسترسی به آن تلاش می کنند، تنش ها بر سر آب می تواند افزایش یابد. با همکاری در زمینه آب، ما می توانیم نیازهای آبی همه را متعادل کنیم و به ثبات جهان کمک کنیم.
💧رفاه و آرامش به آب متکی است. همانطور که کشورها در حال تلاش برای مقابله با تاثیرات تغییرات اقلیمی، مهاجرت دسته جمعی و ناآرامی های سیاسی هستند، باید همکاری آب را در مرکز برنامه های خود قرار دهند.
💧آب می تواند ما را از بحران خارج کند. ما میتوانیم با اتحاد حول محور آب، استفاده منصفانه و پایدار از آب، هماهنگی بین جوامع و کشورها را از کنوانسیونهای سازمان ملل در سطح بینالمللی تا اقدامات در سطح محلی تقویت کنیم.
@ENVNEW
منبع: سازمان ملل
اخبار جمعیت
اخبار جمعیت8 سال پیشجلسه کتابخوانی و بررسی معضلات شهرستان رضوانشهر
اخبار جمعیت10 سال پیشحضور جمعیت در جشنواره سلامت در مدرسه آذر بهنیا
زنگ تفریح7 سال پیشحضور در دبستان دخترانه کوثر
دیدگاه7 سال پیش۱۴ آذر، روزجهانی خاک گرامی باد
اخبار جمعیت7 سال پیشگزارش تصویری اولین برنامه “یکشنبه های سبز” در پارک توحید رشت
اخبار جمعیت8 سال پیشتشکیل جلسه اعضای دفتر نمایندگی جمعیت زنان و جوانان حافظ محیط زیست رضوانشهر
دیدگاه8 سال پیشبه مناسبت ٢١ تير ماه، روز بدون پلاستيك
اخبار جمعیت10 سال پیشمدرسه سبز کوثر به مناسبت هفته منابع طبیعی و روز درختکاری برگزار کرد


















