با ما همراه باشید

دیدگاه

تنوع زیستی

منتشر شده

در

تنوع­زیستی و عوامل تهدید کننده­ی آن از جمله مسائلی هستند که این روزها جدای مباحث علمی این حوزه، در حد عام کلمه بسیار گفته و شنیده می­شود. از یک منظر می­توان این چنین برداشت نمود که شدت تهدید تنوع­زیستی آنچنان رو به افزایش است که تکرار آن بر اهمیت این مفهوم تاکید دارد. چرا که شاهد از بین رفتن بسیاری از سطوح حیاتی بوده که حتی ازبین رفتن یکی از آن ها می­تواند کل سیستم زنده را تهدید نماید. از سوی دیگر باید نگران عادی سازی واژگانی بود که می­توانند به بدترین شکل ممکن زنجیره­های حیاتی را تهدید نمایند. کلماتی نظیر آلودگی، تغییر کاربری اراضی، فرسایش، خطر انقراض و بسیاری از این دست عبارات که همچون تهدید تنوع زیستی ذاتا واژگان ملتهبی بوده و در شرایط فعلی با تکرار مداوم تبدیل به واژگانی پر تکرار با شدت اثر کمتر شده­اند.

برای درک بهتر موضوع تعریفی از تنوع زیستی خواهیم داشت:تنوع زیستی در واقع مجموعه تفاوت­هایی است که در سطوح مختلف حیات دیده می­شود. این سطوح شامل ژن، گونه و اکوسیستم­ها می­باشد.

تنوع ژنی در واقع اشاره به تفاوت­های ساختاری در درون جمعیت یک گونه دارد. تفاوت­هایی که می­تواند یک جمعیت را نسبت به آسیب­های همه­گیر نظیر بیماری­ها مقاوم سازد. همه­ی موجودات زنده در داخل جمعیت خود عیناً یکسان و مشابه نبوده و در واقع این تفاوت همان تنوع ژنتیکی می­باشد.

سطح بعدی تنوع گونه­ای نام دارد: این تنوع اشاره به تعداد گونه­های جانوران و گیاهان در سطح محلی، منطقه­ای و جهانی دارد.

سطح سوم یعنی تنوع اکوسیستمی به تنوع زیستگاه­ها و سطوح زیستی متفاوتی که در مجموع زیست بوم­های کره­ی زمین را می­سازد، اشاره دارد.

در این بین اصلی­ترین سطح که بیشترین فرایندهای بررسی تنوع زیستی در آن اتفاق می­افتد تنوع گونه­ای می­باشد. چرا که نشان­دهنده­ی تعداد گونه­های موجود در یک عرصه بوده، به لحاظ کمی توزیع جمعیت گونه­ها در محیط مد نظر و به لحاظ کیفی گوناگونی و انواع گونه­های آن منطقه رادر نظر می­گیرد.

حفظ پایداری و ثبات یک منطقه همچنین تنوع زیستی قابل توجه آن منطقه، دارای اثر دو­سویه و مکمل هم می­باشند. افزایش تنوع در یک محیط نشات گرفته از ثبات نسبی و تعادل محیطی بوده و اگر محیط بی­ثبات و دارای بی­تعادلی محسوسی گردد حتی در مطلوب­ترین سطح تنوع که عمدتاً در چنین محیط ناپایداری بعید به نظر می­رسد، نمی­تواند پویایی جمعیت را تضمین نماید. چرا که ناپایداری محیط بر حیات برخی گونه­ها تاثیر گذاشته به مرور زمان زنجیره­های حیاتی قطع شده و در نتیجه تنوع زیستی محدوده به طرز محسوسی تحت تاثیر قرار خواهند گرفت.

به بیان ساده­تر محیط ناپایدار عامل کاهش تنوع زیستی و همچنین کاهش تنوع زیستی تاثیر بر مطلوبیت محیط خواهد داشت..

به طور کلی عوامل تاثیرگذار بر تنوع زیستی بدین شرح می­باشند:

تنش­های محیط زیستی از جمله عوامل کاهش­دهنده­ی تنوع زیستی یا مخل کیفیت آن است. از سوی دیگر کمبود شدید منابع غذایی که عمدتاً از پیامدهای تخریب زیستگاه، تغییرات آب و هوایی، شکار گونه­ی طعمه توسط گونه­ای مهاجم و یا انسان و … می­باشد، می­تواند بر روی جمعیت و در نتیجه تنوع در ترکیب گونه­ها تاثیرگذار باشد. در کنار مباحث مطرح شده تخریب محیط و توسعه­ی زیستگاه­های انسانی، اثرات کشاورزی ناپایدار نظیر استفاده از کود و سموم شیمیایی، آلودگی شدید منابع آبی، تجارت حیات­وحش گیاهی و جانوری و بهره­کشی از ذخایر حیات وحش، عوامل اکولوژیک تحت 4 دسته­ی کلی عوامل اقلیمی، عوامل خاکی، پستی و بلندی ها ( توپوگرافی) و عوامل زیستی و همچنین اثرات بارز گرمایش جهانی از موارد مهم و اثرگذار برکاهش تنوع زیستی و از دست رفتن سطح مطلوب تنوع می­باشند.

با بررسی اجمالی ارزش ها و اهمیت حفط تنوع زیستی و خطرات حذف یا کاهش سطح کمی و کیفی آن می­توان دریافت همه­ی عوامل حیاتی و ساختارهای ارزشمند زیستی تضمین­کننده بقای انسان و سایر موجودات زنده ، پویایی حیات و حفظ کارکردهای اکولوژیک محیط و گونه­ها در تمامی سطوح می­باشند واین پایداری ضامن حفظ تنوع زیستی خواهد بود. اما رویه­های نامطلوب مدیریتی وتوسعه­های ناهمگون و آسیب­رسان توانسته با گذر زمان ترکیب مطلوب تنوع زیستی را تحت تاثیر قرار دهد و آنچه امروزه می­بینیم در بسیاری ار مناطق، حداقل­های مطلوبیت زیستگاهی و تراکم و تنوع زیستی در تمامی سطوح آن می­باشد.

راهکارهای حفظ تنوع زیستی در کلام ساده ولی در عمل بسیار پیچیده و شاید مستلزم تغییرات ساختاری باشد. در این بین مواردی که در ادامه اشاره خواهد شد تا حد زیادی تضمین کننده بقای نسل گونه­ها خواهد بود.

باید بهره برداری­های جاه طلبانه و بی حد از محیط زیست کاهش یابد. قدرت بازیابی توان زیستی به عرصه های بکر و طبیعی برگردانده شود. ذخایر زیستی عظیم طبیعی که آخرین بازمانده­های بسیاری از گونه­های جانوری و گیاهی را در خود جای می­دهند، نه به عنوان منبعی برای مصرف بلکه به عنوان ذخیره­ای برای امتداد حیات بر زمین حفظ گردد. تغییر سبک زندگی و کاهش روند مصرف­گرایی و همچنین جلوگیری از هدررفت منابع غذایی و انرژی، روش دیگری از حفاظت از تنوع زیستی است که می­توان به عنوان یک وظیفه­ی عمومی فارغ از بحث­های کلان مدیریتی برای هر فرد متصور شد که آموزش این مقوله جایگاهی ویژه در بین نهادهای آموزشی متولی امر آموزش محیط زیست همچنین نهادهای مردمی دارد.

تنوع زیستی وضرورت آگاهی از چگونگی حفظ و جلوگیری از نابودی آن یک نیاز مدیریتی و حتی وظیفه­ی عمومی است. سالانه اگر چه روزی به پاسداشت آن شعاری طرح می­شود و نهاد­های محیط زیستی به بهانه­اش یاداوری و تلنگری بر ذهن خاموش جوامع بشری می نوازند، اما همچنان روند نابودی و از دست رفتن این نیاز حیاتی طبیعی قابل مقایسه با تلنگرهای کوتاه مدت و مناسبتی نیست. استمرار آموزش و آگاهی رسانی، تشدید ضوابط و اهرم­های نظارتی و حفاظتی و برخوردهای سختگیرانه­تر با متخلفین همچنین لزوم تجدید نظر در شیوه­ی مدیریت جهانی در راستای کاهش آلودگی و توقف تغییرات شدید کاربری اراضی راهگشا خواهد بود . دست برداشتن از توسعه­های ناپایدار و جانشینی بهره­برداری خردمندانه با بهره کشی جاه طلبانه می تواند ضامن حفظ حیات و همچنین تقویت و حفظ تنوع زیستی در تمامی سطوح باشد.

 

منابع:

  • اردکانی، م.ر. 1386، اکولوژی. انتشارات دانشگاه تهران
  • زرگران، م.ر و آرمیده، ش. 1394، شرحی بر تنوع زیستی و تعریف آن. فصلنامه نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی. سال سیزدهم. شماره 50
  • مصدق، ا. 1384، تنوع زیستی. انتشارات موج سبز

 

 

ادامه مطلب
تبلیغات
برای افزودن دیدگاه کلیک کنید

یک پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دیدگاه

کوچه خانم دکتر مه لقاح ملاح

منتشر شده

در

توسط

21 تیرماه با حضور شهردار منطقه یک تهران و آقایان حق شناس و میلانی اعضای شورای شهر تهران، مراسم رو نمایی از تابلو کوچه خانم دکتر مه لقاح ملاح برگزار شد و در پایان مراسم رونمایی، حاضرین به دیدارخانم دکتر ملاح رفتند.

ما را در شبکه های مجازی جمعیت زنان و جوانان حافظ محیط زیست و جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست گیلان دنبال کنید؛
کانال واتساپی
کانال تلگرام
صفحه اینستاگرام

ادامه مطلب

دیدگاه

فوت دو خبرنگار بر اثر واژگونی اتوبوس در آذربایجان غربی

منتشر شده

در

توسط

در اثر واژگونی اتوبوس، دو تن از خبرنگاران خبرگزاری های ابسنا و ایرنا، مهشاد یاسینی و ریحانه کریمی، جان باختند.این اتوبوس حامل خبرنگاران محیط زیستی بود که برای بازدید از دریاچه ارومیه اعزام شده‌ بودند.
این ضایعه دردناک را به خانواده و همه دوستدارانشان تسلیت می گوییم.

ادامه مطلب

دیدگاه

حال دماوند خوب نیست

منتشر شده

در

توسط

اسماعیل کهرم

در خبرها آمده بود که بخشی از کوه دماوند وقف شده است. خبری که البته واکنش‌های زیادی را هم در شبکه‌های اجتماعی ایجاد کرده و حالا همه از آن صحبت می‌کنند. قطعا پای تکذیب‌هایی هم به میان خواهد آمد و ماجرای وقف به همین‌جا ختم نخواهد شد. اما همین خبر بهانه‌ای شد تا درباره وضعیت دماوند و حال و روز آن حتی قبل از خبر وقفی که از صحت و سقمش خبر نداریم، بگوییم. اینکه وضعیت دماوند تا اینجای کار چطور بوده که حالا با یک وقف احتمالی به کجا خواهد رسید. سراشیبی است که انواع گیاهان در آن سبز می‌شوند. به‌ویژه خاستگاه گیاهان دارویی و صنعتی است. کوه سنگی که در ارتفاع چهار هزار متر به بالاست، جزئی از میراث طبیعی کشور است و به ثبت هم رسیده است. من نمی‌دانم این خبری که این روزها درباره وقف‌شدن این قله منحصربه‌فرد و ملی منتشر شده، چقدر درست است و هدف از آن چیست. اما همین خبر هم بهانه‌ای است برای پرداختن به اینکه حال دماوند پیش از این و حتی قبل از انتشار خبر درست یا غلط وقف‌شدن هم چندان مساعد نبود. دست‌درازی‌ها و بی‌مهری‌هایی که به این قله در این سال‌ها شده موجب شده تا بسیاری از دوستداران طبیعت نگرانی دائمی درباره این قله داشته باشند. مثلا در ايستگاه گوسفندسرا مسجدی ساخته شده که مردم برای عبادت به آنجا می‌روند. نتیجه این تغییر کار بشر در طبیعت دماوند ایجاد گونه‌ای فرسایش به اسم فرسایش ناودانی شده که بر اثر عبور و مرور مردم ایجاد می‌شود و خاک را فرسوده و گیاهان را لگدمال می‌کند. چند سال پیش یک کوهنورد انگلیسی میهمان من بود که با هم به دماوند رفتیم. چنان از دیدن این کوه شگفت‌زده شد که در توصیف آن می‌گفت اگر این قله در انگلستان بود، دولت از بخش مهمی از آن درآمدهای کشور را تأمین می‌کرد. چیزی که می‌تواند تا این حد برای کشور ما محل درآمدزایی و محل رفت‌وآمد کوهنوردها و توریست‌ها باشد نه تنها بدون رسیدگی رها شده که حالا خبرهای نگران‌کننده‌ای از وضعیت آینده آن هم به گوش می‌رسد. یعنی نه تنها ما از ظرفیت‌های کوه دماوند برای درآمدزایی و جذب توریست استفاده نمی‌کنیم که با صعودهای گروهی غیراصولی و هجوم‌های سازمان‌یافته توسط برخی نهادها به این کوه آن را برای علاقه‌مندان داخلی هم بلااستفاده می‌کنیم. در برخی مواقع سال صعودهای چندهزارنفری و برنامه‌هاي وسيع گروهي در دماوند برگزار می‌شود که بعد از آن به دلیل فضولات انسانی باقی‌مانده و بوی بدی که در طبیعت ایجاد می‌كنند، نمی‌توان یک ماه تا یک‌ماه‌و‌نیم به حوالی دماوند نزدیک شد. این اتفاقات که پیش از این برای دماوند رخ داده این سؤال را ایجاد می‌کند که اولا کدام قسمت دماوند موقوفه اعلام شده و ثانیا هدف از موقوفه اعلام‌شدنش چیست؟ آیا قرار است از کوه حفاظت کنیم یا مثلا قرار است مثل ارتفاعات تهران در آن دست ببرند و ساخت‌وساز كنند؟ چون این اتفاق در ارتفاعات هزارو 800 متری تهران رخ داده و اعتراضات ما هم به جایی نرسید. ساختن تأسیسات در ارتفاعات بالای هزارو 800 متر از این جهت اشتباه است که به دلیل درتماس‌بودن گیاهان با ابرها پوشش گیاهی منحصربه‌فردی ایجاد می‌شود. جنگل‌هایی که موجب بهبود حیات بشر در شهرها می‌شوند. چراکه برآورد شده هر هکتار از این جنگل‌های بالای هزارو 800 متر هفت‌و‌نیم تن ریزگرد را مهار می‌کند. از این رو چنین تجربه‌هایی در تهران موجب می‌شود ما نگران تکرار چنین وضعیتی برای دماوند باشیم. نگران این باشیم که در آینده شاهد سبزشدن تأسیساتی در این ارتفاعات باشیم و پوشش گیاهی نابود شود. آنچه در مجموع به نظر بنده می‌آید این است که کوه دماوند در حال حاضر نیاز دارد تا از دستبرد بشر خلاص شود تا نسل‌های آینده ایران هم بتوانند از آن بهره ببرند. الان از شش معدن پوکه در دل دماوند روزی 500 کامیون پوکه به شهرها اعزام می‌شود. اگر این مسئله ادامه پیدا کند که به نظرم 70 هزار روز دیگر با این سطح از استخراج چنان بلایی بر سر دماوند می‌آید که همه حسرت آن را خواهیم خورد. به هر حال ما همین الان هم کمر به نابودی دماوند بسته‌ایم و چون قدر آن را نمی‌دانیم و آن را ارج نمی‌نهیم، در حال ازبین‌بردن آن هستیم.

 

منبع:روزنامه شرق

ادامه مطلب

اخبار جمعیت